Artisja spanjolle me famë ndërkombëtare Rosalía Vila Tobella, e njohur gjerësisht si një nga figurat më novatore të muzikës bashkëkohore, ka surprizuar botën me këngën e saj të fundit “La Yugular”, pjesë e albumit LUX (2025). Projekti ka tërhequr vëmendje të posaçme në botën islame dhe atë kulturore, për shkak të frymëzimit të drejtpërdrejtë që merr nga mistika sufiste dhe veçanërisht nga figura e madhërishme e Rabia al-Adawiyya, gruaja e madhe e sufizmit.
Një artiste që bashkon traditën me modernitetin
Rosalía, e lindur në Katalonjë më 1992 dhe e formuar në akademinë prestigjioze ESMUC, është e njohur për aftësinë e saj të jashtëzakonshme për të ndërthurur flamencun tradicional, elementet elektronike, popin eksperimental dhe zhanret urbane. Me albume si El Mal Querer dhe Motomami, ajo është ngjitur në majat e skenës botërore, duke fituar Grammy dhe duke u renditur mes artisteve më kreative të dekadës.
Por me LUX, Rosalía i rikthehet kërkimit shpirtëror, duke hapur një kapitull të ri artistik, më introspektiv dhe më mistik.
“La Yugular”: një lutje sufiste e shndërruar në këngë
Kënga “La Yugular” ndërtohet mbi një ide të fuqishme të traditës islame: afërsinë absolute të njeriut me Zotin, “më afër se vena jugulare”. Pikërisht këtë metaforë e sjell kënga, duke e kthyer në një udhëtim poetik të brendshëm, mes kujtimeve, dhimbjeve dhe dorëzimit të plotë shpirtëror.
Refreni i këngës, i kënduar në arabisht, është një shpallje e pastër e devotshmërisë sufiste, frymëzuar drejtpërdrejt nga Rabia al-Adawiyya:
“Për Ty do të shemb qiellin, për Ty do të shemb ferrin; as premtime dhe as kërcënime.”
Ky është mesazhi thelbësor i Rabias:
adhurojmë Zotin jo për frikë, jo për shpërblim, por për dashurinë dhe madhështinë e Tij.
Pjesë të tjera të këngës i referohen konceptit të fanā’ – shkrirjes së vetvetes në dashurinë hyjnore – dhe qurb-it, afërsisë së përjetshme me Krijuesin.
Një vizion kozmik i lidhjes njeri–Krijues
Në pjesën më poetike të këngës, Rosalía përdor një varg metaforash që e shtrijnë shpirtin nga një grimcë e vogël deri në galaktikë, duke kulmuar me një ide të fuqishme:
universi nuk e përmban dot Zotin, por Zoti mund të banojë në gjoksin e njeriut.
Ky është një nga konceptet më të thella të sufizmit klasik, i shprehur përmes një ndjeshmërie moderne, artistike dhe universale.
Një artiste mes dy botëve: traditës dhe universales
Ashtu si flamenco që përthith ndjesi nga kultura arabe-andaluze, edhe arti i Rosalías shpesh e kalon kufirin e muzikës për të hyrë në botën e simbolikës, historisë dhe shpirtërores. Me “La Yugular”, ajo ndërton një urë të rrallë – midis muzikës moderne perëndimore dhe spiritualitetit islam.
Kritikët ndërkombëtarë e kanë përshkruar këngën si një nga veprat më të guximshme të saj, një përzierje e pazakontë e traditës sufiste me tingujt bashkëkohorë, ndërsa mediat si Rolling Stone MENA dhe Mille World kanë theksuar se “La Yugular” shkon përtej muzikës: është një lutje e kënduar, një poezi mistike, një kërkim i brendshëm.
Rabia al-Adawiyya: frymëzimi i padiskutueshëm
Figura e Rabia al-Adawiyya (714–801), asketja e famshme e Basrës, mbetet shtylla ideore e këngës. Legjenda e saj – gruaja që donte të shuante Ferrin dhe të ndizte Xhenetin që njerëzit të mos adhuronin nga frika apo lakmia, por nga dashuria – është prania themeltare në shpirtin e këtij projekti.
Rosalía, në mënyrën e vet moderne, e rimerr këtë filozofi dhe e kthen në art që prek zemrat e dëgjuesve.
“La Yugular” – një dialog i ri mes muzikës dhe spiritualitetit islam
Kënga nuk është thjesht eksperiment artistik. Ajo është një dëshmi se traditat shpirtërore të njerëzimit kanë fuqinë të frymëzojnë artin bashkëkohor në mënyrat më të thella dhe më të bukura.
Përmes saj, Rosalía ka hapur një derë të re komunikimi mes muzikës perëndimore dhe trashëgimisë islame, duke ofruar një qasje elegante, respektuese dhe tejet artistike ndaj mistikës së Rabias. / bota-islame.com
